تعریف چک

به زبان ساده چک برگه‌ای است که توسط آن، شخص می‌تواند از حساب جاری خود پول برداشت کند. به همین سادگی!

متأسفانه چک به یک ابزار معامله در بازارهای ما تبدیل شده است و به جای ابزار برداشت پول از حساب استفاده می‌شود. بدین صورت که افراد به جای اینکه پول به یکدیگر بدهند بدون اینکه پولی در حساب داشته باشند چک‌های وعده‌دار مثلا به تاریخ سه ماه بعد صادر می‌کنند. به دلیل عدم تأمین پول مشکلاتی در خصوص روابط تجاری و روابط صاحب چک با بانک و قانون پیش می‌آید.

ارکان چک

  • تاریخ به معنی تاریخی که می‌تواند چک به بانک ارائه گردد و مبلغ آن نقد شود.
  • مبلغ به حروف: می‌تواند به ریال یا تومان باشد فرقی نمی‌کند فقط اگر به تومان بود باید حتماً کلمه تومان قید شود.
  • نام گیرنده چک: می‌تواند به نام شخص یا در وجه حامل باشد.
  • امضا: می‌بایست مطابق با امضایی باشد که صاحب حساب در بانک درج کرده است.

این ۴ آیتم ارکان چک محسوب می‌شوند و هرگونه اختلاف در این ۴ رکن می‌تواند موجب عدم وصول چک شود.

برگشت چک

زمانی که بانک از نقد کردن چک خودداری می‌کند می‌تواند برگه‌ای را تحت عنوان برگشت چک در اختیار صاحب چک قرار دهد. از آن پس حساب جاری شخص صادرکننده چک به عنوان حساب جاری درگیر شناخته می‌شود و اگر طی ده روز اثر این درگیری رفع نشود، آنگاه آمار حساب جاری درگیر در سیستم‌های بانک مرکزی به عنوان شخص بدحساب درج می‌شود و بانک‌ها از گشایش هرگونه حساب و ارائه دسته چک جدید خودداری خواهند کرد.

دلایل برگشت چک

  • خط‌خوردگی در متن چک: هرگونه خط‌خوردگی در متن چک می‌تواند باعث برگشت خوردن چک به دلیل خط خوردگی گردد. البته برخی از بانک‌ها به دلیل خط خوردگی از برگشت زدن چک خودداری می‌کنند اما مطابق قانون باید چک را برگشت بزنند.
  • نقص امضا و یا عدم همخوانی امضا: هرگونه عدم همخوانی امضای صادرکننده چک و امضای مندرج در بانک می‌تواند باعث برگشت خوردن چک شود البته در این مورد هم برخی از بانک‌ها از اجرای قانون سرپیچی می‌کنند.
  • کسری موجودی: هرگونه کسری موجودی می‌تواند باعث برگشت خوردن چک شود البته این نکته اهمیت دارد که شخص آورنده چک می‌تواند مطابق قانون نسبت به دریافت تتمه حساب اقدام و بابت مابقی آن از بانک برگه برگشت چک دریافت کند هرچند در این مورد هم متأسفانه شاهد هستیم که برخی بانک‌ها به قانون عمل نمی‌کنند و مبلغ تتمه حساب را در اختیار آورنده چک قرار نمی‌دهند.

روش‌های پیگیری چک وصول نشده

  • روش شکایت کیفری: در این روش امضا کننده چک، جرم مرتکب شده است و باید به زندان بیفند، برای استفاده از این روش باید به دادگاه‌های عمومی مراجعه کرد. در موارد خاص ذیل می‌توان علیه صادرکننده چک برگشت خورده اقدام کیفری کرد.
    • نقص امضا از عمد: به شرط اثبات موضوع
    • کسری وجه در حالتی که چک مدت‌دار نباشد: در حالت چک مدت‌دار و اثبات این موضوع توسط صادرکننده چک امکان شکایت کیفری وجود ندارد.
  • روش شکایت حقوقی: در این روش صرفا اثبات میزان بدهی شخص صادرکننده چک صورت می‌گیرد و دادگاه یا اداره ثبت می‌تواند در صورت عدم تأمین وجه بدهی توسط صادرکننده چک از اموال ایشان توقیف و در اختیار شخص طلبکار قرار دهد. اما حکم زندان در شکایت حقوقی در شرایط خاصی صادر می شود. برای شکایت حقوقی شخص می‌تواند به اداره ثبت (در صورتی که از صادرکننده چک اموالی شناسایی کرده است) و یا دادگاه عمومی مراجعه کند.

نکات مهم در خصوص نوشتن چک

  • از درج هرگونه علامت اضافه، خطوط اضافه و موارد مشابه در نوشتن چک خودداری کنید.
  • تاریخ را حتما به حروف بنویسید.
  • تاجایی که می‌توانید چک مدت‌دار صادر نکنید.
  • در صورتیکه پولی در حساب ندارید حتی الامکان از صدور چک خودداری کنید.
  • امضای چک را هیچگاه عمداً اشتباه نزنید چون این کار می‌تواند مصداق کلاهبرداری باشد و تعقیب کیفری را شامل شود.
  • سعی کنید مابین بخش حروفی مبلغ و عددی مبلغ اختلافی نباشد هرچند که بخش حروفی ارکان بانک است اما برخی از بانک‌ها در صورت اختلاف بین این دو عدد چک را به دلیل تناقض در مندرجات برگشت می‌زنند.
  • خط زدن حواله کرد تأثیری در حواله کردن چک ندارد، چک ذاتاً امکان حواله کردن دارد بنابراین با خط زدن کلمه حواله کرد خودتان را در زحمت نیندازید.
  • نوشتن هر نوع توضیح در متن چک مانع از نقد شدن و یا برگشت خوردن چک نمی‌شود مثلا برخی افراد می‌نویسند بابت تضمین، این موضوع نمی‌تواند باعث عدم نقد شدن چک شود. البته می‌تواند از شکایت کیفری آورنده چک در صورت برگشت خوردن جلوگیری کند.
  • چسباندن چسب یا نوشتن عدد برعکس و یا گذاشتن کاربن تأثیری در جعل چک ندارد و افراد جاعل حرفه‌ای به راحتی چک را جعل می‌کنند بنابراین خیلی خودتان را به زحمت نیندازید بهترین راه برای جلوگیری از جعل چک پرفراژ چک با دستگاه‌های مخصوص است که مبلغ را به صورت برجسته روی چک حک می‌کند.
  • همیشه چک را با خودکار آبی معمولی بنویسید. از به کار بردن روان نویس، خودنویس و امثال آن خودداری کنید.
  • از خودکارهای شخص گیرنده چک برای نوشتن چک استفاده نکنید چرا که برخی از خودکارها قابلیت پاک شدن دارند.
  • چک را تاجایی که می‌توانید پررنگ بنویسید.
  • از چک نوشته شده کپی تهیه کنید و پایین آن از فرد تحویل گیرنده رسید با تاریخ بگیرید. این موضوع علاوه بر جلوگیری از سو استفاده از چک می‌تواند برای اثبات مدت‌دار بودن چک استفاده شود و در مواقعی شکایت کیفری را ملغی کند.
  • همیشه دسته چک خود را در جای مطمئنی بگذارید و هر چند وقت یکبار برگه‌های آن را بشمارید تا از بین دسته چک شما دزدی نشود.
  • هیچگاه چک بدون تاریخ و یا بدون امضا به کسی ندهید.
  • هیچگاه چک را سفید امضا نکنید این موضوع بسیار خطرناک است.
  • حتی الامکان از صدور چک حامل پرهیز کنید و حتماً در قسمت در وجه نام شخصی را بنویسید.
  • در صورت ابطال یک چک بخش امضای آن را بدون آسیب دیدن شماره حساب پاره کنید.
  • کلیه موارد گفته شده در این قسمت برای احتیاط است و بهتر است رعایت شوند.

نکات مهم در خصوص دریافت چک

  • ارکان چک دریافت شده را حتما کنترل کنید که خط خوردگی نداشته باشد.
  • شماره حساب چک را در سیستم‌های موجود کنترل کنید که حتما به نام شخص صادرکننده چک باشد.
  • در صورتیکه معامله‌ای انجام می‌دهید حتما غیر از چک، قراردادی نیز با طرف منعقد کنید و شماره چک را در قرارداد قید کنید.
  • به محض دریافت چک از آن عکس یا کپی دریافت کنید. این موضوع در زمان گم شدن چک می تواند کمک کند.
  • برای وصول چک ترجیحاً چک را به بانک خودتان برده و به حساب بخوابانید.
  • در صورتیکه می خواهید از کسی چک مدت دار دریافت کنید سعی کنید از ایشان کپی اسناد ملکی یا خودرو یا چیزی شبیه آن دریافت کنید چرا که در صورت عدم وصول چک می‌تواند در وصول مطالباتتان تأثیر داشته باشد. این موضوع مخصوصا در زمانی که مبلغ چک بالاست تأثیر فراوانی دارد.
  • ترجیحا چک را در روز سررسید برگشت بزنید البته تا شش ماه وقت برای برگشت زدن هست اما بهتر است روز سررسید برگشت بزنید.
  • یک مهلت ده روزه به صادرکننده چک بدهید در صورت عدم وصول مبلغ سریعاً به دادگاه برای شکایت یا اداره ثبت برای توقیف اموال مراجعه کنید.
  • هیچگاه چک برگشت‌خورده را در اختیار افراد به اصطلاح “شرخر” قرار ندهید این موضوع می تواند جنبه کیفری برای شما داشته باشد.
  • موارد مندرج در برگه برگشت چک را در بانک مطالعه کنید و در صورت وجود مغایرت نسبت به رفع آن اقدام و سپس اقدام به شکایت و پیگیری نمایید.
  • حتی الامکان چک دریافتی خود را در اختیار اشخاص ثالث قرار ندهید چرا که در صورت بروز جعل، مشکلات بعدی آن متوجه شما خواهد بود.
  • قبل از دریافت چک، شماره حساب فرد را بپرسید و سری به بانک بزنید و از دزدیده نشدن و یا سالم بودن حساب فرد اطمینان حاصل کنید.

در مورد سفته هم قوانین و الزاماتی مشابه با چک وجود دارد که می‌توانید با کلیک بر روی این لینک مشاهده نمایید. البته تمام موارد بالا را ملاحظه کنید و حتماً در نظر داشته باشید که برخی از مواقع، وضعیت اقتصادی باعث می‌شود که افراد نجیب و با تعهدی دچار مشکل شوند. قطعا با ایشان مماشات داشته باشید.

به اشتراک بگذارید