اخیرا نرخ ارز بسیار صعودی بوده و این مورد باعث شده مشکلات زیادی در فضای کسب و کار بوجود آید. اما نکته‌ای که برای کارافرینان وجود دارد این است که در کنار ایجاد چالش‌های فراوان، افزایش نرخ ارز برای برخی از کسب و کارها خوب بوده است و حتی با مدیریت مناسب و در صورت بهبود شاخص‌های کسب و کار می‌تواند به عنوان موتور رشد اقتصاد کشور عمل کند. در این شرایط می‌توان انتظار داشت به مرور فضای کسب و کار کشور متحول شود، برخی کسب و کارها کمرنگ‌تر شده و در عوض کسب و کارهای جدید رونق بیشتری بگیرند. در این فضا هر کارافرینی که پیش از سایرین بتواند از فرصت‌ها استفاده کند موفق خواهد بود!

تبدیل تهدید افزایش نرخ ارز به فرصت با استفاده از کارافرینی

یکی از اصولی که در همه کتاب‌های مدیریت استراتژیک وجود دارد “تبدیل تهدید به فرصت با استفاده از نقاط قوت” است. در فضای کسب و کار به مراتب با تهدیدهای مختلفی روبرو می‌شوید (مثل افزایش نرخ ارز) اما آن‌چه که شما را از بقیه متمایز می‌کند، تبدیل تهدید به فرصت است. در حال حاضر نیز افزایش نرخ ارز تهدیدهای مختلفی را برای کارافرینان بوجود اورده است اما این وضعیت منجر به فراهم آمدن شرایط جدیدی در اقتصاد شده که می‌تواند از نگاهی دیگر فرصت محسوب شود. اجازه دهید یک مثال بزنیم (اعداد تقریبی و رند شده هستند):

فرض کنید کشاورز گوجه‌فرنگی در سال 1396 هر ده کیلو گوجه فرنگی را به قیمت حدود 2.5 دلار صادر می‌کرد که این درامد معادل بود با 10.000 تومان (با فرض هر دلار 4 هزار تومان و هر کیلوگرم گوجه فرنگی 1000 تومان). در حال حاضر هر کشاورز گوجه فرنگی اگر ده کیلوگرم را با قیمت 2.5 دلار صادر کند درامد او حدود 25 هزار تومان خواهد بود (با فرض دلار 10 هزار تومانی). یعنی درامد او 2.5 برابر شده است! این در حالی است که عمده هزینه کشاورز، هزینه نیروی انسانی بوده که تغییر چندانی نکرده است و فقط هزینه‌هایی همچون کود و آفت‌کش بر اساس دلار افزایش پیدا کرده‌اند. با در نظر گرفتن این موارد می‌توان گفت حاشیه سود کشت گوجه فرنگی پس از افزایش قیمت ارز حدودا 2 برابر شده است! (علت اصلی گران شدن گوجه فرنگی و رب گوجه فرنگی پس از افزایش نرخ ارز نیز همین بود، به دلیل صرفه اقتصادی صادرات، اکثر گوجه‌ها صادر می‌شدند و عرضه در بازار داخلی کم شده بود)

آن‌چه مشخص است فضای کسب و کار و کارافرینی متحول خواهد شد، کسانی که ابتدای شکل‌گیری هر موج را ببینند می‌توانند روی آن سوار شوند!

در چه شرایطی افزایش نرخ ارز فرصت خوبی برای کارافرینی است؟

بهترین نرخ دلار برای بهبود فضای کسب و کار چقدر است؟ آیا دلار 4 هزار تومانی نرخ مناسبی برای کارافرینان بود؟ اجازه دهید موردی را بررسی کنیم:

به عنوان یک کارافرین تولیدکننده پوشاک هزینه تمام شده هر پیراهن شما 30 هزار تومان است. هزینه تمام شده یک پیراهن ترکیه‌ای نیز 5 دلار است. اگر هر دلار 4 هزار تومان باشد محصول ترکیه‌ای 20 هزار تومان قیمت‌گذاری شده و بدلیل مزیت قیمتی بازار را بدست می‌گیرد. اگر هر دلار 10 هزار تومان باشد هزینه هر کالای ترکیه‌ای 50 هزار تومان شده و  بخشی از هزینه‌های شما هم که وابسته به دلار است به دلیل افزایش قیمت دلار افزایش پیدا کرده و حدودا 40 هزار تومان می‌شود، شما بدلیل مزیت قیمتی بازار را بدست می‌گیرید. (این فقط یک مثال است و به این معنی نیست که در حال حاضر تولید پوشاک در ایران به صرفه شده است) (این نکته هم صحیح است که با افزایش نرخ دلار هزینه تمام شده تولیدکنندگان ایرانی نیز بیشتر می‌شود ولی در مجموع شما مزیت رقابتی خواهید داشت).

پس اگر دولت با تزریق یارانه نرخ دلار را پایین نگه دارد، در واقع به تولیدکننده چینی یا ترکیه‌ای یارانه داده تا بتواند محصولاتش را با قیمتی ارزانتر در ایران بفروش برساند. حال با افزایش نرخ ارز فرصتی برای کارافرینان داخلی بوجود آمده تا بتوانند با استفاده از مزیت‌هایی همچون نیروی کار ارزان در ایران با سایر کشورها رقابت کنند.

نکته: بسیاری از افراد گمان می‌کنند با سه برابر شدن نرخ ارز همه چیز سه برابر خواهد شد، این فرضیه در ایران غلط است، با افزایش نرخ ارز سطح عمومی قیمت‌ها بالاتر رفته ولی سه برابر نمی‌شوند. (بعضی کالاها سه برابر شده ولی بعضی کالاها رشد به مراتب کمتری خواهند داشت). برای مثال آیا حقوق شما از وقتی ارز سه برابر شده تغییری کرده است؟ پس می‌توان گفت هزینه نیروی انسانی ثابت مانده! و این یعنی یک مزیت برای شروع یک کسب و کار.

پس از افزایش نرخ ارز چه کسب و کارهایی کمرنگ‌تر خواهند شد؟

کسب و کارهایی که وابستگی زیادی به قیمت دلار و کشش قیمتی بالا داشتند، فروش کمتر و دشوارتری خواهند داشت. کارافرینان این کسب وکارها در صورتی که نتوانند هزینه‌های عملیاتی و غیرعملیاتی خود را کاهش دهند با مشکل مواجه خواهند شد. برای مثال واردات خودرو را در نظر بگیرید. با افزایش نرخ ارز خودروهای وارداتی گرانتر شده‌اند اما خودروهای داخلی رشد قیمتی کمتری را داشته‌اند. (با توجه به حضور شورای رقابت و فشار دولت می‌توان انتظار داشت رشد قیمت خودروهای داخلی کمتر از خودروهای وارداتی باشد). بنابراین بازار خودروهای وارداتی کمرنگ‌تر خواهد شد (از بین نمی‌رود ولی کمرنگ‌تر می‌شود).

راهنمایی برای کارافرینان: اگر در این حوزه‌ها مشغول به فعالیت هستید باید تا جای ممکن استراتژی‌هایی به‌منظور کاهش هزینه‌های خود در نظر بگیرید و آماده روزهای سخت باشید که بتوانید در بازار با ساختار جدید نیز سهم بازار خود را حفظ کنید.

 

پس از افزایش نرخ ارز چه کسب و کارهایی به‌صرفه خواهند شد؟

به طور کلی برخی هزینه‌ها در کشور متناسب با افزایش نرخ ارز افزایش یافته‌اند، ولی برخی هزینه‌ها نیز با نسبت کمتری تغییر می‌کنند. پس اگر کسب و کاری را شناسایی کنید که بیشتر هزینه‌های آن از نوع هزینه‌هایی باشد که با افزایش نرخ ارز با نسبت کمی افزایش می‌یابد و یا ثابت می‌ماند و در عین حال تقاضای صادراتی یا در داخل کشور برایش وجود داشته باشد می‌توانید به کارافرینی در این وضعیت فکر کنید. به نمودار روبرو که با پیش‌فرض‌های ساده و کلی برای یک کسب و کار صادراتی (مثل صادرات کفش دست‌دوز چرمی) در سال‌های 96 و 97 رسم شده نگاه کنید. این نمودار در حالت بسیار ساده هزینه‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند، دسته اول هزینه‌هایی که با افزایش دلار به همان نسبت زیاد می‌شوند (مثل مواد اولیه وارداتی) و دسته دوم هزینه‌هایی که متناسب با نرخ دلار زیاد نمی‌شوند(مثل هزینه نیروی کار، یا هزینه سوخت). مشاهده می‌کنید که چطور این کسب و کارها سوددهی بیشتری داشته‌اند.

ایران چه مزیتی در کسب و کار دارد؟

این صحیح است که شاخص‌های مربوط به فضای کسب و کار در ایران جالب نیستند و خصوصا تولید، چالش‌های بسیار بسیار زیادی در ایران دارد و علاوه بر آن مشکلات زیادی همچون تحریم‌ها در ایران وجود دارد ولی مزیت‌های زیادی در فضای کسب و کار کشور نیز موجود است که برخی از آن‌ها با افزایش نرخ ارز به فرصت مناسبی برای کارافرینی تبدیل شده‌اند. برای مثال در ایران نیروی کار ارزان است. به عنوان نمونه میانگین حقوق و دستمزد سالانه هر هلندی حدود 2577 دلار (حدود 30 میلیون تومان)، هر دانمارکی 2975 دلار (حدود 36 میلیون تومان) هر لهستانی 884 دلار (حدود 11 میلیون تومان)، هر پانامایی 736 دلار (حدود 9 میلیون تومان)  و هر مکزیکی 501 دلار (حدود 6 میلیون تومان) است. این در حالی است که که میانگین حقوق و دستمزد در کشورهای پیشرفته عمدتا بالای 1000 دلار در ماه است. بنابراین هزینه نیروی انسانی (متخصص و غیر متخصص) در ایران بسیار پایین است که می‌تواند یک فرصت باشد. قیمت سوخت نیز یکی دیگر از این موارد است، قیمت سوخت به حدی در ایران پایین است که از داخل به خارج کشور قاچاق می‌شود. به طور کلی در ساختار کنونی اقتصاد کشور در بسیاری موارد دولت یارانه می‌دهد، پس به عنوان یک کارافرین می‌توانید از این یارانه‌ها در جهت توسعه کسب و کار خود استفاده کنید. همچنین چند سالی است که معاونت علمی و فناوری کشور حمایت‌های مختلفی را برای شرکت‌های دانش‌بنیان در نظر گرفته که از آن‌ها نیز می‌توان بهره برد.

با افزایش نرخ دلار بهای تمام شده نیز افزایش می‌یابد.

با افزایش نرخ ارز بهای تمام شده کالا نیز افزایش می‌یابد زیرا قیمت مواد اولیه افزایش یافته است. بنابراین نمی‌توان به صرف ارزان بودن هزینه نیروی انسانی و سوخت به تولید و صادرات فکر کرد! بهترین راه شناسایی کسب و کارهایی است که در آن‌ها مزیت داشته و هزینه‌های وابسته به نرخ ارز در آن کمتر باشد.

کارافرینان چگونه از افزایش نرخ ارز استفاده کنند؟

برای استفاده بهینه از فضای کسب و کار با نرخ ارز گرانتر از 3 استراتژی زیر استفاده کنید:

صادرات: محصولات کشاورزی، خشکبار، صنایع دستی و چرمی ایرانی و سایر محصولاتی که هزینه اولیه‌ و بهای‌تمام شده‌شان وابستگی کمتری به دلار دارد می‌توانند گزینه‌های مناسبی برای کارافرینی باشند. تولید این موارد به قصد صادرات فرصت بسیار مناسبی خواهد بود. فرض کنید یک قطعه میناکاری شده را بتوانید پنج دلار بفروشید، در سال 96 درامد شما 20 هزار تومان بود ولی در سال 97 ( فرضا با دلار 10 هزار تومانی) 50 هزار تومان است. این در حالی است که هزینه‌هایی همچون نیروی انسانی و یا اجاره کمتر از نرخ ارز رشد داشته‌اند. (برای آشنایی با صفر تا صد صادرات محصولات کلیک کنید) با وجود تحریم‌های مالی صادراتی نیز همچنان در بازارهای کشورهای همسایه امکان صادرات در ابعاد کوچک پس از اعمال تحریم‌ها نیز وجود دارد.

رقابت در بازار داخل: حال که نرخ ارز افزایش یافته است بسیاری از کارافرینان توان رقابت با رقبای خارجی را به دست خواهند آورد (مثال تولیدکننده پوشاک را به یاد بیاورید) برتری این استراتژی نسبت به استراتژی قبلی حمایت‌های دولتی از تولیدکنندگان داخلی و وضع تعرفه برای رقبای خارجی است.

ارائه خدمات توریسم: حال که نرخ ارز نزدیک سه برابر شده است یعنی یک خارجی حتی از کشورهای نه‌چندان ثروتمند هم می‌تواند به راحتی به ایران سفر کند و ارز خرج کند. با شرایط کنونی سفر به ایران به طرز شگفت‌انگیزی ارزان خواهد بود، یک توریست علاقمند به مکان‌های تاریخی یا مذهبی می‌تواند به راحتی از سفر به ایران لذت برده و دلارهایش را خرج کند! با شناسایی ذائقه توریست‌ها، بازاریابی علمی، برندینگ صحیح، استفاده از آخرین متدهای مدیریت هزینه، سرمایه‌گذاری در صنعت توریسم، جذب و ارائه خدمات مختلف به توریست‌ها می‌توان از این فرصت بهره برد.

مراحل استفاده کارافرینان از فرصت جدید در اقتصاد:

  • شناسایی و مهندسی مجدد هزینه‌های کسب و کار: مجددا هزینه‌های کسب و کارتان را بررسی کنید و یک جدول جریان نقدی جدید تهیه کنید. چاره‌ای برای هزینه‌های اضافی بیندیشید و برای ساختار جدید بازار آماده شوید.
  • ارزیابی تقاضا: با افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید مردم آیا هنوز تقاضای خرید برای محصول مورد نظر وجود دارد؟
  • ارزیابی سهم بازار در قیمت‌گذاری جدید: آیا در قیمت‌گذاری جدید می‌توان از مزیت قیمتی استفاده کرد و در بازار سهم پیدا کرد؟
  • بهبود مستمر: فراموش نکنید هیچ‌گاه شما به حالت ایده‌آل نرسیده‌اید! همیشه حالت بهتری هم وجود دارد. به عنوان یک کارافرین همیشه سعی کنید بهتر از قبل باشید. فقط با بهبود مستمر بودن می‌توان در بازار حضور مستمر داشت.

نکاتی که حتما باید رعایت کنید:

1- حقیقت این است که صادرات و رقابت با رقبای خارجی ساده نیست. قرار هم نیست ساده باشد و اگر به دنبال کار ساده‌ای هستید سمت کارافرینی نروید! اگر می‌خواهید به سود برسید و کسب و کار موفقی داشته باشید باید بیزینس خود را در کلاس جهانی راه بندازید. طوری عمل کنید که از رقبای خارجی‌تان پیشی بگیرید. در حال حاضر در ایران شرکت‌هایی وجود دارند که به این شکل عمل می‌کنند، پس اگر این کار شدنی است شما نیز می‌توانید انجام دهید.

2- در حال حاضر کسب و کارها در ایران به شکل علمی مدیریت نمی‌شوند. مدیریت یک علم پیچیده و کاربردی است که در کسب و کار ایران به خوبی رخنه نکرده است. توجه کنید در این بازار رقابتی تنها بنگاه‌هایی موفق خواهند بود که دانش روز مدیریت را پیاده‌سازی کنند. مدل کلاسیک کسب و کار به مرور از بین خواهد رفت و روش‌های نوین مدیریت جایگزین آن‌ها خواهد شد. برای موفق بودن در زمینه کارافرینی به دوره‌های MBA بروید، در کلاس‌های مختلف شرکت کنید، مجله‌های کسب و کار مطالعه کنید، در دوره‌های آموزشی مجازی دانشگاه‌های معتبر خارجی ثبت نام کنید و از هر روشی که می‌توانید مهارت‌های مدیریتی خود را افزایش دهید.

3- با توجه به فراوان بودن پول نفت در کشور در سال‌های گذشته کسب و کارهای ما عادت کردند پرهزینه مدیریت شوند، منطقی بودن هزینه‌ها، اهمیت به مشتری، ابزارهای نوین بازاریابی و … مواردی هستند که در ساختار بازار جدید الزامی خواهند بود و بدون توجه به این موارد بازی را به رقبایتان واگذار خواهید کرد.

4- پیشنهاد می‌کنیم به جز در موارد خاص سراغ بازارهایی که دارای انحصار هستند نروید چون رقابت در این بازارها بسیار دشوار است.

5- ذکر این نکته ضروری است که بهترین حالت برای کارافرینی ثبات نرخ ارز است، یعنی حتی اگر قرار است نرخ ارز بالا باشد حول یک عدد ثابتی بچرخد که کسب و کارها بتوانند متناسب با آن برنامه‌ریزی کنند. در شرایط نوسان قیمت‌ها بهتر است تا ثبات بازار منتظر ماند.

6- در حال حاضر متاسفانه به دلیل وجود مشکلات متعدد در فضای کسب و کار کشور کارافرینی دشواری‌های زیادی دارد، بنابراین پیش از شروع کار همه جوانب کار را با دقت بسنجید.

به اشتراک بگذارید